Günümüzde derneklerin sivil toplum için hatırı sayılır bir önemi bulunmaktadır. Bu önemi öncelikle “Dernek Nedir? Dernekleri 5 Maddeyle Açıklamak?” yazımda derneklerin ne olduğunu, derneklerin amacını ve derneklerin ne işe yaradığını anlatarak başladık. Daha sonra “Derneklere Neden Üye Olunur?” yazımla, toplum için önemli olan kuruluşlara neden üye olunduğunu, bu kadar insanın neden bir araya gelerek bazı uğraşlar verdiklerini anlatmaya çalıştım. Üyeliğin ne olduğunu ve ne işe yaradığından bahsettikten sonra “Derneklere Üye Olmak İçin 10 Neden” yazımla size derneklere üye olmak için birçok sebep verip; devamında “Derneklere Nasıl Üye Olunur?” yazımla derneklere üye olabilmek için gereken şartları, yapmanız gerekenleri, üye olduktan sonra geri nasıl çıkabileceğinizi ya da hali hazırda bir dernek yöneticisiyseniz bir dernek üyesini nasıl çıkarabileceğinizle ilgili ana hatlarıyla bilgiler verdim. Bu yazılarımı ihtiyacınıza göre ya da en başta sırayla da okuyarak derneklerle ilgili aklınızdaki bütün sorulara cevap bulabilir, dernekleri bir bütün olarak anlayarak zihninizde haritasını oluşturabilirsiniz.
Metin notu: Alican Uzun'un Word metni; anlatım sırası korunarak güncellendi
Yazının devamı
Peki, başlığımızda da belirttiğimiz gibi “Sorularla Dernek Üyeliği” konumuza geri dönelim. Burada, daha önce “Derneklere Nasıl Üye Olunur?” başlıklı yazımda anlattığım üyelik konusuyla ilgili birkaç farklı ayrıntı daha vermek istedim. Bu sebeple dernek üyelikleriyle alakalı aşağıda belirttiğim sorularla konuya açıklık getirmek istedim.
1-)** **Devlet memurları derneklere üye olabilir mi veya organlarında görev alabilir mi?
Daha önce “Derneklere Nasıl Üye Olunur?” yazımda da bahsettiğim üzere fiil ehliyetine sahip yani ayırt etme gücüne sahip kısıtlı olmayan her ergin gerçek veya tüzel kişiler, önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir. Ancak, kanundaki düzenlemeler ile Türk Silahlı Kuvvetleri ve Kolluk Kuvvetleri mensupları, kamu kurum ve kuruluşlarının memur statüsündeki görevlileri hakkında özel kanunlarında getirilen kısıtlamalar saklıdır.
Dolayısıyla eğer Dernekler Mevzuatında yasaklayıcı bir hüküm bulunmamakla birlikte, Devlet memurlarının çalıştıkları kurumların özel kanunlarında yasaklayıcı bir hüküm yok ise dernek kurucusu veya kurulmuş derneklere üye olabilecekleri gibi bu derneklerin organlarında da görev alabileceklerdir.
2-) Dernek üyeliğinden ayrılanlara, üyenin daha önceden ödediği aidatlar verilebilir mi?
Dernekler de daha önce anlattığımız gibi bütün uygulanacak kural ve faaliyetler kanunlar çerçevesinde olacak şekilde tüzükle düzenlenir. Bu duruma dernekte aidat ya da ödenti şeklinde adlandırdığımız ödemeler de geçerlidir. Çünkü dernek gelirleri, yalnızca bu aidatlar, ödentiler, dernek faaliyetlerinden veya malvarlığından elde edilen gelirler ile bağışlardan oluşmaktadır. Bu sebeple eğer dernek tüzüğünde bu durumlar açıkça belirlenmemiş lakin amaçlarının gerçekleşmesi ve eğer varsa borçlarının karşılanması için belli bir gelir gerekiyorsa, işte bu gelir dernek üyelerinin eşit katılımıyla karşılanır. Dolayısıyla dernekten çıkan veya çıkarılan üyeler, üyelikte bulundukları sürede ödemedikleri aidat ya da ödentileri ödemekle yükümlüdürler. Bu yüzden aidat ya da ödentiler eğer bütün üyelerin eşit katılımıyla alındıysa üyelikten çıktıktan ya da çıkarıldıktan sonra geri ödenmez. Kaldı ki ödenmeyen ödenti de bulunuyorsa kişiden tahsil edilebilir.
3-) Derneğin üyesi olmayanlar yönetim kuruluna seçilebilir mi?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 68. maddesinde;
Dernek üyeleri eşit haklara sahiptirler. Dernek, üyeleri arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, din ve mezhep, aile, zümre ve sınıf farkı gözetemez; eşitliği bozan veya bazı üyelere bu sebeplerle ayrıcalık tanıyan uygulamalar yapamaz.
Her üyenin, derneğin faaliyetlerine ve yönetimine katılma hakkı vardır.
Dernekten çıkan veya çıkarılan üye, dernek malvarlığında hak iddia edemez, yazar.
Dolayısıyla kişi derneğe üye olduğu sürece derneğin faaliyetlerine ve yönetimine katılmada özgür olabileceği açıkça anlatılmıştır. Kaldı ki; aynı kanunun 73. maddesinde “Genel kurul, derneğin en yetkili karar organı olup; derneğe kayıtlı üyelerden oluşur." hükmü yer almaktadır. Bu madde de bize dernek faaliyetlerinde ve organlarında yer alabilmek, bulunabilmek için derneğe üye olmamız gerektiğini en yetkili organın dahi üye olan kişilerden olduğunu belirterek konuya açıklık getirmektedir.
4-) Yabancı bir ülke vatandaşının derneğe üye olmasında sakınca var mıdır?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 93. maddesinde;
Türkiye'de yerleşme hakkına sahip olan yabancı gerçek kişiler, dernek kurabilirler veya kurulmuş derneklere üye olabilirler.
Onursal üyelik için bu koşul aranmaz, hükmü bulunmaktadır.
Bu kapsamda, yabancı bir ülke vatandaşının Türkiye'de bir derneğe üye olabilmesi için Türkiye'de ikamet etme hakkı elde etmiş olması gerekmektedir.
Böylece yurt dışında bulunan Türk vatandaşlarının aynı zamanda başka bir ülkenin de vatandaşı olmaları durumunda; Türkiye'de dernek kurmaları veya derneklere üye olmalarında bir engel bulunmamaktadır.
5-) Derneklerde aidatını ödemeyen üye üyelikten çıkartılabilir mi?
“Derneklere Nasıl Üye Olunur?” başlıklı yazımda da bahsettiğim üzere derneklerde aidat ödeme borcu tüzükle düzenlenir. Eğer böyle bir düzenleme dernek tüzüğünde bulunmuyorsa, dernek amaçlarının gerçekleşmesi ve borçlarının karşılanması için gereken zorunlu ödentilere dernek üyeleri eşit olarak katılım sağlarlar. Dolayısıyla herhangi bir üye dernek üyeliğinden çıkar ya da çıkartılırsa dernek üyeliği süresi boyunca eşit oranda alınan karşılamadığı zorunlu ödentileri ödemekle yükümlüdür. Bu sebeple aidat ödeme yükümlülüğü dernek tüzüğünde üyelikten çıkarılma sebebi olarak gösterilmişse; üye, dernek yönetim kurunun kararı ile üyelikten çıkartılabilir.
Öte yandan aidat ödeme yükümlülüğü dernek tüzüğünde üyelikten çıkarılma sebebi olarak gösterilmemişse ve buna rağmen üye yönetim kurulu kararı ile üyelikten çıkarılmışsa; üye üyelikten çıkarılma kararına, haklı sebep bulunmadığını ileri sürerek itiraz edebilir. Üyelikten çıkarılan kişi çıkarılma kararına itiraz ederse devreye derneklerde üyeliğe kabul ve üyelikten çıkarılma hakkında nihai kararı veren genel kurul devreye girer. Genel kurulda da üyenin aleyhine karar verilir ise karar tarihinden başlayarak bir ay içerisinde mahkemeye başvurularak çıkarma kararının iptalini istenebilir.
6-)** **Yurt dışındaki bir derneğin Türkiye'de kurulmuş bir federasyona üyeliği ne şekilde** **olur?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 93. maddesinde;
Yabancı dernekler, Dışişleri Bakanlığı’nın görüşü alınmak suretiyle İçişleri Bakanlığı’nın izniyle Türkiye’de faaliyette ve işbirliğinde bulunabilirler, şube açabilirler, üst kuruluşlar kurabilir ve kurulmuş üst kuruluşlara katılabilirler.
Dolayısıyla yurtdışında kurulu buluna dernekler, İçişleri Bakanlığı’nın izniyle Türkiye'de faaliyette veya işbirliğinde bulunabilir, temsilcilik veya şube açabilir, dernek veya üst kuruluş kurabilir veya kurulmuş dernek veya derneklerin üst kuruluşu olan federasyonlara üye olabilirler.
Yabancı bir derneğin Türkiye'de kurulu bulunan bir federasyona üye olarak katılabilmesi için federasyona üye olacak derneğin amacı ile üye olunacak federasyonun amacının örtüşmesi, federasyona üye olması yönünde derneğin genel kurulunun kararının bulunması, üyelik için İçişleri Bakanlığı’ndan izin alınmış olması ve federasyona yazılı olarak yapılacak üyelik başvurusunun federasyon yönetim kurulunca kabul edilmiş olması gerekir.
7-)** **Dernek üyeliğinden ayrılma durumunda aidat borçlarının durumu ne olur?
Bu sorunun cevabını hem “Derneklere Nasıl Üye Olunur?” başlıklı yazımızda hem de kısmi olarak 5. sorumuz olan “Derneklerde aidatını ödemeyen üye üyelikten çıkartılabilir mi?” başlığımızda cevaplamıştım. Fakat burada farklı olarak ödenmesi gereken ödentinin nasıl tahsil edileceğinin de cevabını vermiş olacağım.
Daha önce de bahsettiğim üzere üyelerin ödenti veya aidat verme borcu tüzükle düzenlenir. Tüzükte düzenleme yoksa üyeler, dernek amacının gerçekleşmesi ve borçlarının karşılanması için zorunlu ödentilere eşit olarak katılırlar. Dernekten çıkan veya çıkarılan üye, üyelikte bulunduğu sürenin ödentisini vermek zorundadır. Eğer ki çıkan veya çıkarılan üye ödemesi gereken ödentiyi ödemezse yönetim kurulu aidat borçlarını Borçlar Kanunu’na göre icra yoluyla tahsil edebilir.
Kaynaklar ve güncellik
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut işleminizde güncel mevzuatı ve yetkili kurum açıklamalarını ayrıca kontrol edin.