Dernekler, belirli bir ortak amacı olan, kar amacı gütmeyen, en az 7 kişi ile kurulan, gerçek kişilerin, belirlenmiş bir amaç için bilgi ve birikimlerini birleştirdiği, birleşmenin ise sürekli olduğu tüzel kişiliğe sahip kuruluşlardır. Derneklerin bu tanımını “Dernek Nedir? Dernekleri 5 Maddeyle Açıklamak” başlıklı yazımda da kullanıp derneklerin ne olduğunu ayrıntılı olarak açıklamıştım. Lakin bu yazımda sizlere dernekleri artık ne olduğundan ziyade, daha önce “Dernek Kurmak İçin Gerekli Belgeler” başlıklı yazımda da bahsettiğim dernek kurarken en önemli ve gerekli belgelerden biri olan tüzükten, neden önemli olduğundan ve nasıl hazırlanması gerektiğinden bahsedeceğim.
Metin notu: Alican Uzun'un Word metni; anlatım sırası korunarak güncellendi
Yazının devamı
“Dernekler nedir, ne değildir, derneklere nasıl üye olunur, dernekler nasıl kurulur?” bu soruların hepsinin cevabını öğrendiniz ve belli bir amaçla dernek kurma yoluna girdiniz. Kanunlar kapsamında istenilen şartları sağlıyor ve bütün gereklilikleri teker teker tamamlıyorsunuz. Sıra dernek tüzüğüne geldi… Tam bu noktaya gelince aklınızı birçok soru kurcalamaya başlayacaktır. Çünkü diğer derneklerin tüzüklerini araştırıp baktığınızda karşınıza sayfalarca resmen kanun şeklinde bir sürü maddeli yazılar çıkacak. Belki siz hiç üşenmeden çoğunu okuyacaksınız belki de okumaya dayanamayacak hatta anlamlandıramayabileceksiniz. İşte tam o nokta da bu yazımı okumaya başladığınızda aslında örnek dernek tüzüğünü okusanız da okumasanız da hazırlamasının o kadar da zor ya da anlaşılmayacak bir şey olmadığının farkına varacaksınız.
Neden mi? Gelin açıklayayım.
Dernek tüzüğü diye bahsettiğimiz, kimine göre sayfalarca yazı, kimine göre hukuki ve resmi bir şekilde alt alta sıralanmış maddeler; aslında en basit anlatımıyla, derneğin faaliyetleri sırasında tüm üyelerinin uyması gereken kurallardan başka bir şey değildir. Fakat bu kurallar faaliyetler sırasında uyulması gerekenlerden ziyade derneğin tüzel kişiliğinin de nasıl hareket etmesi gerektiğini ayrıntılı olarak açıklayan bir metindir. Dolayısıyla tüzük, derneğin yapabileceği bütün çalışma ve faaliyetleri, üyelik işlemlerini hatta en önemlisi amaçlarını dahi içinde barındır. Zira dernek tüzel kişiliği ve bünyesinde bulunan bütün kişiler bu tüzüğün oluşturduğu çerçeveden dışarı çıkamaz. Ayrıca şunu da belirtmek gerekir ki tüzükler kanunların sınırları dâhilinde oluşturulabilirler.
Peki, biz bu kadar önemli olan bir şeyi hazırlarken “Neleri dikkate almalıyız, hangi hususlara önem vermeliyiz?” diye soracak olursanız; aslında burada da kanunlar devreye girmiş, dernek kurmak isteyen bütün herkese tüzüklerini hazırlarken nelerin önemli olduğunu, hangi hususlara dikkat edilmesi gerektiğini açıkça anlatmıştır. Üstüne üstlük bununla da kalınmamış; T.C. İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü derneklerin şahsi bilgilerine ait kısımları boş bırakılmış şablon bir örnek tüzükte, T.C. İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü’nün Dernek Nasıl Kurulur (bağlantı verilecek) sayfasında da paylaşılmıştır. Ayrıca okuduğunuz bu yazının altında da örnek tüzük şablonuna ulaşabileceksiniz.
Tüzük hazırlarken sizlere yardımcı olan ve tüzüğü doğru hazırlamanızda gerekli yönlendirmeleri yapan; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunun 58. ve 5253 sayılı Dernekler Kanunun 4. maddesidir. Bahsedilen kanunların ilgili maddelerinde ifade edildiği üzere;
1-) Derneğin adı ve merkezi
Derneğinizin adı, daha önce kurulmuş olan bir derneğin adından farklı olmak zorundadır.
2-) Derneğin amacı
Derneğin amacı ve bu amacı gerçekleştirmek için dernekçe sürdürülecek çalışma konuları ve çalışma biçimleri ile faaliyet alanları ayrıntılı bir şekilde belirlenmiş olmalıdır.
3-) Derneğe üye olma ve üyelikten çıkmanın şart ve şekilleri
Dernekler açısından önemli olan üyelik işlemleri, daha önce “Derneklere Nasıl Üye Olunur?” başlıklı yazımda da belirttiğim üzere; tüzükte ayrıntılı bir şekilde nasıl yapılması gerektiği anlatılmalıdır.
4-) Organları ve örgütü
Derneğin zorunlu organları ve kanunlara uygun olacak şekilde isteğe bağlı oluşturulabilecek diğer organlar ve görevleri tüzükte yer almalıdır. Derneğin zorunlu organlarının neler olduğunu “Derneğin Zorunlu Organları” başlıklı yazımda bulabilirsiniz.
5-) Genel kurulun toplanma şekli ve zamanı
Dernek genel kurulunun toplanma şekli ve zamanının belirlenmesi, dernek faaliyetlerinin planlı ve belirli olmasının yanında, dernek denetimlerinin gerçekleşmesi içinde elzem bir husustur.
6-) Genel kurulun görevleri, yetkileri, oy kullanma ve karar alma usul ve şekilleri
Dernek genel kurulunun görevleri, yetkileri, oy kullanma ve karar alma usul ve şekillerinin tüzükte açıkça yer alması, dernek yönetiminin işleyişini, kurul toplantılarını ve dernek içi seçimlerini kolaylaştıracağından ayrıca hukuksal alt yapısının da adaletli olmasını sağlayacağından anlaşılır bir biçimde tüzüğe eklenmesi gereklidir.
7-) Yönetim ve denetim kurullarının görev ve yetkileri, ne suretle seçileceği, asıl ve yedek üye sayısı
Dernek yönetim ve denetim kurullarının görev ve yetkileri, ne suretle seçileceği, asıl ve yedek üye sayısının tüzükte ayrıntılı yer alması gerekmektedir. Çünkü bu kurullar, dernek işlerini yapacak ve yapılan işlemleri denetleyerek şeffaf bir şekilde tüm üyelere sunması gerekli olan kurullardır. Bu sebeple bu görevleri icra edecek kişilerin seçimleri de bir o kadar da önemlidir. Dolayısıyla seçimlerinin de nasıl olacağı tüzükte belirlenmesi dernek içinde tartışmalara mahal vermeyecek şekilde olmasına vesile olacaktır.
😎 Derneğin şubesinin bulunup bulunmayacağı, bulunacak ise şubelerin nasıl kurulacağı, görev ve yetkileri ile dernek genel kurulunda nasıl temsil edileceği
Derneğin şubesinin bulunup bulunmayacağı, bulunacak ise şubelerin nasıl kurulacağı, görev ve yetkileri ile dernek genel kurulunda nasıl temsil edileceğinin tüzükte yer alması ilerleyen aşamalarda herhangi bir yerde şube açmak istediğinizde ve bu şubede bulunacak bütün üyelerin uyması gereken kurallar belirlemiş olacaktır. Bu da dernek genel merkezinin ve açılmış olan şubesinin bir arada nasıl çalışacağının yolunu açıkça göstermiş olacaktır.
9-) Üyelerin ödeyecekleri giriş ve yıllık aidat miktarının belirlenme şekli
Derneklerde ödenti borcu konusuna “Sorularla Dernek Üyeliği” başlıklı yazımda da ayrıntılı bir şekilde değinmiştim. Kısaca açıklamak gerekirse, derneklerde tüm üyeler dernek amaçlarının gerçekleşmesi ve borçlarının karşılanması için gereken zorunlu ödentilere dernek üyeleri eşit olarak katılım sağlarlar. Bu katılım da tüzükte ayrıntılı bir şekilde anlatılması gerekir ki ödenti ödenmesinde ve ödentilerin dernek yönetimi tarafından toplanmasında herhangi bir usulen ve kanunen problem yaşanmasın.
10-) Derneğin borçlanma usulleri
Derneğin amaçlarının gerçekleştirilmesi ve borçlarının karşılanması için gerekirse dış kaynaklardan borçlanma yoluna gidilebilir. Fakat bu yola nasıl başvurulacağı ve borçlanma döneminin nasıl yönetileceği dernek tüzüğünde belirtilmelidir.
11-) Derneğin iç denetim şekilleri
Derneğin iç denetimi derneğin içinde oluşturulan organlar tarafından gerçekleştirilir. Ayrıca hem bu görevlendirilen organların görevleri ayrıca tüzükte belirlenmesiyle hem de iç denetim şekillerinin nasıl yapılması gerektiği etraflı bir şekilde farklı bir maddede anlatılmasıyla denetimlerin yapılmasında hiçbir sorun yaşanmayacak, dernek üyelerine ve dışarıya karşı da şeffaf olunmuş olunacaktır.
12-) Tüzüğün ne şekilde değiştirileceği
Derneklerin ilerleyen zamanlarında, işleyiş şekillerinde ve faaliyetlerinde ya amaçsal olarak ya da dernek usullerinde değişikliğe gidilmek istenebilir. Lakin bu durumun, yani bu değişikliklerin olabilmesi için derneğin kurallarının, bir nevi kanununun değişmesi gereklidir. Fakat yapılmak istenilen bu değişikliğin de tüzükte belirlenmiş, belli başlı usul ve yöntemi bulunmalıdır ki; değişikliğin nasıl, ne zamanlarda ve hangi şekillerde yapılabileceği hakkında derneğe yol gösterebilsin.
13-) Gelir kaynakları
Derneğin gelir kaynaklarının neler olabileceğinin dernek tüzüğünde yazması, derneğin ilerleyen zamanlarda hangi yollarla gelir sağlayabileceğinin de bir açıklaması olmuş olur. Bu sebeple gelir kaynaklarının dernek tüzüğünde yazması dernek faaliyetleri sırasında gelir sağlama da dernek yönetimine ve üyelerine kısacası derneğin ayakta kalabilmesinde yardımcı olacaktır. Dolayısıyla dernek tüzüğünü hazırlamadan, derneğinizi kurmadan önce dernek kurulduktan sonra neler yapabileceğinizi iyi düşünmüş iyi planlamış olmanız gerekir.
14-) Derneğin feshi halinde mal varlığının tasfiye şekli
Diyelim ki, dernekte işler yolunda gitmedi ve derneğinizi kapatmak zorunda kaldınız. Fakat derneğinizin işlettiği bir mekân, sahip olduğu eşyalar hatta kasasında dernek faaliyetlerinden elde ettiği birçok parası bulunmakta. İşte böyle bir durumda ne yapmanız gerektiğini derneğin sahip olduğu malvarlığını nasıl kontrol etmeniz gerektiğini bütün üyelerle birlikte, şeffaf bir şekilde ortaya koyabilmeniz için dernek tüzüğünüzü hazırlarken; herhangi bir durumda derneğinizi feshetmek zorunda kalırsanız ya da fesih genel kurul isteği ve kararı doğrultusunda gerçekleşmek zorunda olursa diye bütün mal varlığının tasfiye şeklini açıkça ve ayrıntılı bir şekilde hazırlamanız, tüzüğe eklemeniz gerekmektedir.
15-) Geçici yönetim kurulu
Dernek geçici yönetim kurulu, dernek kurulurken kurucuların oluşturduğu ve derneğin tüzel kişiliğinin kesinlik kazanmasından itibaren ilk 6 ayda gerçekleştirilmesi gereken genel kurul toplantısına kadar derneği yönetmeye yetkili olan dernek organıdır. Bu sebeple bu yetkiye sahip kişilerin dernek kurulurken ilk etapta yetkiye sahip olacaklarını ve genel kurul olana kadar geçici olarak dernek yönetimini oluşturacaklarını bildirmek üzere dernek tüzüğünde liste olarak belirtilirler.
Kaynaklar ve güncellik
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut işleminizde güncel mevzuatı ve yetkili kurum açıklamalarını ayrıca kontrol edin.