“Dernekler Nasıl Kurulur?” başlıklı yazımı okuyorsanız, tahmin ediyorum ki; derneklerle ilgili bilgi sahibisiniz ve belli bir amacınız var, dolayısıyla da bu amaç için bir şeyler yapmak, ilerlemek istiyorsunuz. Diğer bir taraftan da eğer ki dernek kurmak istiyor fakat derneklerle ilgili yeterli bilgiye sahip değilseniz, derneklerle ilgili “Dernek Nedir? Dernekleri 5 Maddeyle Açıklamak”, “Derneklere Neden Üye Olunur?”, “Derneklere Üye Olmak İçin 10 Neden”, “Derneklere Nasıl Üye Olunur?”, “Sorularla Dernek Üyeliği” başlıklı diğer yazılarımı okumanızı öneririm. Şimdi gelelim dernekler nasıl kurulur yazımıza…
Metin notu: Alican Uzun'un Word metni; anlatım sırası korunarak güncellendi
Yazının devamı
Dernek kurma ya da herhangi bir derneğe üye olma hakkı anayasal bir hak olup; anayasamızda “Kişinin Hak ve Ödevleri” başlığı altında 33. maddede de düzenlenmiştir. Yapılan bu düzenleme ile herkesin önceden izin almaksızın dernek kurma, bu derneklere üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyeti güvence altına alınmıştır. Bunun yanı sıra anayasaya paralel olarak 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 57. maddesinde de “Herkes, önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir.” hükmü ile konuya ayrıca da değinilmiştir. Aynı kanunun 63. maddesinde yer alan “Hiç kimse, bir derneğe üye olmaya ve hiçbir dernek de üye kabul etmeye zorlanamaz.” hükmü ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu 3. maddesinde yer alan “Fiil ehliyetine sahip gerçek veya tüzel kişiler, önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir.” hükmü ile dernek kurma ve daha önce “Derneklere Nasıl Üye Olunur?” başlıklı yazımızda da belirttiğimiz gibi; derneğe üye olma hakkı da tekraren güvence altına alınmıştır.
Dernekler, 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun ikinci maddesinde ve daha önce de “Dernek Nedir? Dernekleri 5 Maddeyle Açıklamak” başlıklı yazımda da bahsettiğim üzere; kurulurken etrafında toplandıkları kanunlarla yasaklanmamış konu ve mevzuata uygun amaçları ve tüzükleri kapsamında her türlü etkinlik faaliyet ve organizasyonu gerçekleştirmek amacıyla toplum adına yararlı, “Dernek Nedir? Dernekleri 5 Maddeyle Açıklamak” yazımda belirttiğim, belirli bir ortak amacı olan, kâr amacı gütmeyen, en az 7 kişi ile kurulan, gerçek kişilerin, belirlenmiş bir amaç için bilgi ve birikimlerini birleştirdiği, birleşmenin ise sürekli olduğu tüzel kişiliğe sahip kuruluşlardır. Nitekim 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 56. maddesinde de buna paralel olarak “Dernekler, gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları, tüzel kişiliğe sahip kişi topluluklarıdır” hükmü yer almaktadır.
Öte yandan daha önce “Derneklere Nasıl Üye Olunur?” başlıklı yazımızda ve yukarda da bahsettiğimiz üzere; dernekleri kurmak için de, tıpkı derneklere üye olmak için geçerli olan, fiil ehliyetine sahip olma kuralı yer almaktadır. Bu kural da ayrıca 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda bulunmaktadır.
Dernekler de farklı olarak, diğer kanunlar da yer alan 18 yaşını doldurma kuralı istisna olarak yer almaktadır. Yukarıda da bahsettiğimiz üzere eğer dikkatinizi de çektiyse, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nda dernekler de kurucu olmak için 18 yaş değil fiil ehliyetine sahip olma şartı koşulmuştur. Dolayısıyla küçük, 18 yaşını doldurmaksızın mahkemece yahut evlenme neticesinde ergin olma yoluyla fiil ehliyetine erişmiş olması halinde dernek kurucusu olabilecektir.
Kaldı ki küçükler hakkındaki bu durum derneklerin oluşumunda farklı bir yere sahiptir. Çünkü 5253 sayılı Dernekler Kanunu üçüncü maddesindeki düzenlemesi, Çocuk Hakları Sözleşmesine de uygun olarak “Çocuk Derneği” kurulmasına imkân tanımaktadır. Bu imkân 15 yaşını bitirmiş, ayırt etme gücüne sahip olan küçüklerin; toplumsal, ruhsal, ahlaki, bedensel ve zihinsel yetenekleri ile spor, eğitim ve öğretim haklarını, sosyal ve kültürel varlıklarını, aile yapısını ve özel yaşantılarını korumak ve geliştirmek için yasal temsilcilerinin yazılı izni ile haklarını koruyabilecekleri, istek ve amaçlarını gerçekleştirebilecekleri dernek kurabilmelerini sağlamaktadır.
Bahsedilen 5253 sayılı Dernekler Kanunu üçüncü maddesindeki düzenleme, “Derneklere Nasıl Üye Olunur?” başlıklı yazımızda da ayrıntılı olarak bahsettiğimiz gibi aynı şekilde hem 15 yaşını doldurmuş yasal temsilcisi tarafından dernek kurmaya dahi izni olanların, çocuk derneklerine de üye olabilmelerini sağlamakla birlikte; hem de 12 yaşını bitiren küçüklere ise yasal temsilcilerinin izni ile çocuk derneklerine üye olabilme imkânını da vermektedir.
Ayrıca 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 93. maddesi uyarınca yabancılar, Türkiye’de yerleşme hakkına sahip olması koşuluyla dernek kurabilecektir. Yani kanun maddesi yalnızca Türkiye’de yerleşme izni bulunan kişilere, dernek kurma izni vermektedir.
Derneklerin nasıl kurulacağına ilişkin kanuni hükümlerle ilgili bilgileri anlattıktan sonra artık derneklerin kurulması için hangi evrakların gerekli olduğuna, gerekli olan belge ve evrakların nasıl hazırlanacağına nereye teslim edileceğine, derneği ne kadar sürede kurulacağına gelebilir. Öncelikle İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla ilişkiler Genel Müdürlüğü’nün sitesinde yayınladığı gerekli evrakları ve adetlerini ben de liste halinde aşağıda göstereceğim. Bu belgelerin içeriklerinin nasıl doldurulması gerektiğini ve hangi belgeleri ne zaman kime teslim edileceği ile ilgili ayrıntılı bilgilere “Dernek Kurmak İçin Gerekli Belgeler” başlıklı yazımdan belgelerin örnekleriyle birlikte ulaşabilirsiniz.
Gerekli olan belgeler;
NOT: Büyükşehir belediyesi sınırları içinde kalan ilçeler hariç diğer ilçelerdeki dernek kuruluş
işlemlerinde yukarıda belirtilen belgeler birer arttırılarak verilir.
Dernek kurmak için ilk olarak gerekli olan en önemli belge tüzüktür. Çünkü her derneğin bir tüzüğünün bulunması gerektiği gerek 4721 sayılı Kanun’da, gerekse 5253 sayılı Kanun ile hüküm altına alınmıştır. Dernek tüzüğünü ve kuruluş için gerekli gerekli diğer belgeleri hazırladıktan sonra derneğin tüzel kişilik kazanması yani derneğin kurulması için başvuru yapılır. Nitekim 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 59. maddesi derneklerin nasıl tüzel kişilik kazandıklarını açıkça anlatmıştır. Şöyle ki;
“Dernekler, kuruluş bildirimini, dernek tüzüğünü ve gerekli belgeleri yerleşim yerinin bulunduğu yerin en büyük mülkî amirine verdikleri anda tüzel kişilik kazanırlar. Kuruluş bildiriminin içeriği ve gerekli belgelerin nelerden ibaret olduğu, yönetmelikte gösterilir.”
Yönetmelikte gösterilen belgeler yukarıda liste halinde verildiği gibi “Dernek Kurmak İçin Gerekli Belgeler” başlıklı yazımızda da ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Peki, sizler yukarıda liste halinde verdiğimiz belgeleri hem “Dernek Nasıl Kurulur?” hem “Dernek Kurmak İçin Gerekli Belgeler” hem de “Dernek Tüzüğü Nasıl Olmalıdır?” başlıklı yazılarımı okuyarak tamamladınız ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 59. maddesinde derneklerin tüzel kişilik kazanmaları için başvurulması gereken yer olarak bahsedilen bulunduğunuz yerin mülki amirine yani başvurdunuz. Burada ifade edilen “Bulunduğu yerin en büyük mülki amiri” kavramı, dernek merkezinin bulunduğu yerin vali yahut kaymakamı olup; bu birimlerin dernek masalarıdır. O zaman biz bundan sonra neler olacağına gelelim. Belgeleri teslim ettikten sonraki süreç de yine 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 60. maddesinde açıkça anlatılmıştır.
“Kuruluş bildirimi ve belgelerin doğruluğu ile dernek tüzüğü, en büyük mülkî amir tarafından altmış gün içinde dosya üzerinden incelenir. Kuruluş bildiriminde, tüzükte ve kurucuların hukukî durumlarında kanuna aykırılık veya noksanlık tespit edildiği takdirde bunların giderilmesi veya tamamlanması derhâl kuruculardan istenir. Bu istemin tebliğinden başlayarak otuz gün içinde belirtilen noksanlık tamamlanmaz ve kanuna aykırılık giderilmezse; en büyük mülkî amir, yetkili asliye hukuk mahkemesinde derneğin feshi konusunda dava açması için durumu Cumhuriyet savcılığına bildirir. Cumhuriyet savcısı mahkemeden derneğin faaliyetinin durdurulmasına karar verilmesini de isteyebilir. Kuruluş bildiriminde, tüzükte ve belgelerde kanuna aykırılık veya noksanlık bulunmaz ya da bu aykırılık veya noksanlık belirli sürede giderilmiş bulunursa; keyfiyet derhâl derneğe yazıyla bildirilir ve dernek, dernekler kütüğüne kaydedilir.”
Kısaca bu yazdıklarımı özetleyecek olursam; sizler liste halinde verdiğimiz belgeleri ve kanun çerçevesinde hazırladığınız tüzüğünüzü bulunduğunuz yerin mülki amirine teslim ettiğiniz andan itibaren kurmak istediğiniz dernek tüzel kişilik kazanmış yani aslında derneğiniz kurulmuş sayılıyor. Lakin bir tek eksikle… Halen kanunlar çerçevesinde hazırlamış olduğunuz tüzüğünüz onaylanmamış vaziyette. İşte burada da kanunlar belgelerimizi ve tüzüğümüzü teslim ettiğimiz mülki idareye ilk etapta 60 gün gibi belirli bir süre veriyor. Bu süre sizin teslim ettiğiniz tüzüğünüz ve diğer kuruluş için gerekli olan belgelerinizin kontrolü için verilmiştir.
Eğer ki tüzüğünüz de ya da diğer belgelerinizde herhangi bir eksiklik bulunmuyorsa inceleme sonucunda tüzük ve belgelerde aykırılık veya eksiklik bulunmadığı bildirilir ve sizler de artık dernekler kurulduktan sonra neler yapılması gerekiyorsa onları yapmaya başlamalısınız. Dernek kuruluşundan sonra yapılması gereken işlemleri “Dernek Kuruluşundan Sonra Yapılması Gerekenler” başlıklı yazımda ayrıntılı olarak anlattım.
Öte yandan 60 günlük süre içerisinde dernekler masası tüzüğünüzü inceledikten sonra size belli başlı yerleri düzeltmeniz için sizleri uyardıysa bu sefer de kanunlar size yanlış, hatalı veyahut eksik yerleri düzeltmeniz için 30 gün süre vermektedir. Lakin siz verilen süre dâhilinde kanuna aykırı bulunmuş, düzeltmeniz gereken kısımları düzeltmezseniz; mülki amir derneğin kapatılması için gerekli olan işlemleri başlatır.
Kaldı ki, siz belirtilen sürede size söylenen düzeltilmesi gereken kısımları düzeltir tekrar teslim ederseniz; mülki amirlik tüzüğünüzü tekrar bir 60 günlük incelemeye alır. Fakat belirlenen süre ilk incelemesi de dâhil olmak üzere 60 günü doldurmayabileceği gibi 60 günü de geçemez. Her eksiklikte bu hatalar düzeltilir ve süreç tekrar eder. En sonunda tüzük onaylandığında artık dernek kurulduktan sonra yapılması gereken “Dernek Kuruluşundan Sonra Yapılması Gerekenler” başlıklı yazımda da ayrıntılı olarak bahsettiğim işlemlere geçersiniz. Daha sonra da derneğin ilk genel kurulunuzu yapar, zorunlu organlarınızı oluşturursunuz. Çünkü dernekler tüzüklerinin de kabulünden sonra aldıkları yazılı bildirim tarihini müteakip 6 ay içerisinde genel kurul toplantısını yapmadıkları takdirde infisah (dağılma) ederler. Genel kurulun ne olduğunu ve nasıl yapıldığını, zorunlu organların neler olduğunu “Derneğin Zorunlu Organları Nelerdir?” başlıklı yazımı okuyarak takip edebilirsiniz.
- 1 adet gerçek veya tüzel en az yedi kurucu tarafından doldurulmuş ve imzalanmış Kuruluş Bildirimi Formu
- 2 adet dernek kurucuları tarafından her sayfası imzalanmış Dernek Tüzüğü
- 1 adet dernek kurucuları arasında tüzel kişiliklerin bulunması halinde; bu tüzel kişilerin unvanı, yerleşim yeri ve kuruluş belgesi ile tüzel kişiliklerin organları tarafından yetkilendirilen gerçek kişi de belirtilmek kaydıyla bu konuda alınmış kararın fotokopisi
- 1 adet kurucular arasında yabancı dernek veya dernek ve vakıf dışında kâr amacı gütmeyen kuruluşlar bulunması halinde, bu tüzel kişilerin derneklere kurucu olabilmesine dair İçişleri Bakanlığı’nca izin verildiğini belirten dernek kurucuları tarafından imzalanmış yazılı beyan
- 1 adet kurucular arasında yabancı uyruklular varsa, bunların Türkiye'de yerleşme hakkına sahip olduklarını gösterir belgelerin fotokopileri
- 1 adet yazışma ve tebligatı almaya yetkili kişi veya kişilerin adı, soyadı, yerleşim yerlerini ve imzalarını belirten liste
- 1 adet dernek merkezinin (ikâmetgah) tapu kütüğünde mesken olarak gösterilen yerlerde bulunacak olması halinde kat malikleri kurulunun oybirliği ile alacağı karar örneği (muvafakatname)
Kaynaklar ve güncellik
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut işleminizde güncel mevzuatı ve yetkili kurum açıklamalarını ayrıca kontrol edin.